AKREDİTASYON VE UYGUNLUK DEĞERLENDİRMESİ FAALİYETLERİ
1. Giriş
Ürünlerin belirlenmiş kalite ve güvenlik kriterlerine göre yeterliliğini tespit etmek için yapılan deney, muayene ve belgelendirme işlemleri "uygunluk değerlendirmesi" kavramı içinde yer almaktadır.
Uygunluk değerlendirmesi hizmetleri veren laboratuvar, muayene ve belgelendirme kuruluşlarının nitelikleri ve çalışmalarının yeterliliği konusunda; ürünlerin, standardlara uygun ve güvenli olduğunu göstermek amacıyla tanzim edilmiş tek bir belge ile uluslararası pazarlarda kabul edilmesine, Dünya Ticaret Örgütü (WTO) ve bölgesel ekonomik bloklar tarafından özel bir önem verilmektedir.
Buna bağlı olarak, uygunluk değerlendirmesi faaliyetlerinde bulunan kuruluşların; ortak teknik prensip ve işleyiş usullerine göre çalışmasını sağlamak, belirlenmiş uluslararası kriterler karşısında yeterliliği tespit edilenlerin verdiği belge ve raporların karşılıklı tanınabilirliğini temin etmek amacıyla, birçok ülke, uygunluk değerlendirmesi sahasını düzenleyen akreditasyon birimlerini oluşturmaktadır.
Ülkemizde de uygunluk değerlendirmesi faaliyetlerini akredite etmek için 4 Kasım 1999 tarihinde yayımlanan 4457 sayılı Kanunla Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) kurulmuştur.
2. Türk Akreditasyon Kurumu'nun Yapısı ve Görevleri
2.1 Akreditasyon Hizmetinin Verilmesi için Gerek Duyulan Kurumsal Nitelikler
Piyasaya sürülen bir ürün; tüketicinin can ve mal güvenliğini tehdit etmemesi ve çevrenin korunması için, teknik düzenleme ve standardlara uygun olmak zorundadır. Ürünlerin ilgili teknik düzenlemelere ve standardlara uygunluğunu tespit eden ve belgelendiren kuruluşların; bu süreçte yer alan muayene birimleri ve laboratuarların, resmi otoritelerce yapılmakta olan denetim çalışmaları kapsamındaki test çalışmalarının; uzmanlık gücü yeterli ve kalite sistemine sahip birimlerce yapılmasını garanti altına almak, kamuya ait bir görev olarak nitelendirilmiştir. Bu görevin yerine getirilmesinde en önemli araç durumundaki akreditasyon kuruluşları, ilgili yasal düzenlemeler ile resmi otorite olarak yetkilendirilmektedir.
Akreditasyon kuruluşlarının, yasal düzenlemeler ile verilen görevlerini tarafsız olarak yerine getirmeleri, idari ve mali bağımsızlık sahibi olmaları, genel bütçeden gereken yardımları alabilmeleri, akreditasyon hizmetinin etkilediği ekonomik operatörlerin bünyede temsil edilmesi şeklindeki özelliklerine, TS EN 45010 no'lu Avrupa Standardında yer verilmektedir.
Ulusal akreditasyon kuruluşlarının ve sistemlerinin ilgili uluslararası standardlarda tarif edilen özelliklere uyması, akreditasyon işlemlerinin kabul edilebilirliği açısından büyük önem taşımaktadır.
2.2 Türk Akreditasyon Kurumunun Yapısal Nitelikleri
Ülkemizdeki ve yurt dışındaki laboratuvar, belgelendirme ve muayene kuruluşlarını akredite etmek üzere kurulmuş olan Türk Akreditasyon Kurumu'nun merkezi Ankara'dadır. TÜRKAK'ın; özel hukuk hükümlerine tabi olarak çalışmalarını sürdürecek, tüzel kişiliği haiz, idari ve mali özerkliğe sahip bir statüsü vardır.
TÜRKAK'ın kurumsal organları aşağıdadır;
TÜRKAK Genel Kurulu; Kurumun en üst karar organı olup her yıl Mayıs ayında toplanır ve üç grup delegeden oluşur.
( a ) grubu delegelerin sayısı 17 olup, 4457 sayılı Kanun'da belirtilen bakanlık ve bağlı kuruluş temsilcilerinden oluşmaktadır.
( b ) grubu delegelerin sayısı 8 olup, 4457 sayılı Kanun'da belirtilen kamu görevi ifa eden kurum ve kuruluş temsilcilerinden oluşmaktadır.
( c ) grubu delegelerin sayısı 24 olup, özel sektör temsilcilerinden oluşmaktadır.
Yönetim Kurulu; Genel Kurul üyeleri arasından, her üç yılda bir yapılan seçimle 7 kişiden oluşur ve kendi içinden Başkanını seçer. Yönetim kurulu Başkanı ve Üyeleri TÜRKAK'ın asli personeli değildir.
Denetim Kurulu; Başbakanlık, Maliye Bakanlığı ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'nca bildirilen üç üyeden oluşur. TÜRKAK tarafından yapılan çalışmalarla ilgili olarak her yıl Genel Kurula bir rapor sunar ve lüzum gördüğünde yıl içinde denetim yapabilir.
Genel Sekreter; Yönetim Kurulu tarafından atanır ve yetkilendirilir. TÜRKAK'ın; idari, teknik ve sekreterya işlerini ve Yönetim Kurulunun aldığı kararları yürütmekle görevlidir.
2.3 Türk Akreditasyon Kurumu'nun Hizmet Birimleri
2.3.1 Ana Hizmet Birimleri
TÜRKAK'ın Genel Sekretere bağlı olarak faaliyet gösteren Ana Hizmet Birimleri aşağıdadır.
2.3.2 Yardımcı Hizmet Birimleri
TÜRKAK'ın Kuruluşu ve Görevleri hakkındaki 4457 sayılı Kanun'un ekinde bulunan kadro cetveli, personelin sayısını ve unvanlarını belirlemektedir. Buna göre; toplam kadrolu personel sayısı 60 ile sınırlanmış ve idari personelin sayısının 22'yi geçmemesi hükme bağlanmıştır.
Kanun'un ilgili maddeleri ile istenilen nitelikte uzman personelin istihdam edilebilmesini sağlayan gerekli idari ve mali düzenlemeler yapılmıştır.
2.4 Türk Akreditasyon Kurumu'nun Görevleri ve Yetkileri
TÜRKAK'ın kurulması ile esas olarak; Ülkemizde bulunan ve teknik düzenlemelere konu olan ürün güvenliği, kalite, deney, muayene ve belgelendirme çalışmaları yapan laboratuvar ve belgelendirme kuruluşlarının yeterliliklerini tescil etmek ve uluslararası geçerliliklerini sağlamak, hedeflenmektedir.
Bu hedefe yönelik olarak aşağıdaki görevler TÜRKAK'a 4457 sayılı Kanun ile tevdi edilmiştir:
a ) Akreditasyon ile ilgili kriterleri ve tedbirleri belirlemek, uygulamak ve bunları gereken hallerde değiştirmek, düzeltmek ve yürürlükten kaldırmak.
b ) Akredite edilmek için başvuran; laboratuar, ürün/hizmet, sistem ve personel belgelendirme konularında faaliyet gösteren özel ve/veya kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili standardlara ve kriterlere göre değerlendirmesini yapmak ve bu değerlendirme sonucunda akerdite edilip edilmemesine karar vermek, akredite edilen kuruluşları izlemeye almak ve gerektiğinde akreditasyonu geçici olarak askıya almak veya tamamen geri çekmek, bu alanda faaliyet gösteren tüm kurum ve kuruluşlar arasında koordinasyonu sağlamak.
c ) Akredite edilmiş kuruluşlarca düzenlenen işaret ve belgelerin kullanımını özendirici düzenlemeler yapmak.
d ) Uluslararası, bölgesel ve diğer ülkelerin akreditasyon kuruluşları ile ilişkiler kurmak ve işbirliğinde bulunmak.
e ) Akredite olmak için başvuran kuruluşların; başvurusu, değerlendirilmesi ve akredite edilmesi ile ilgili olarak elde edilmiş bilgilerin gizliliğini sağlamak.
f ) Akreditasyonun önemini ve kalite bilincini artırıcı faaliyetlerde bulunmak.
g ) Görev alanına giren konularda eğitim, araştırma ve yayın faaliyetinde bulunmak.
h ) Faaliyet alanına giren konularda hizmet satın almak.
i ) Hizmetlerin yürütülmesi için gerekli olan taşınır ve taşınmaz mal satın almak, yaptırmak, satmak, kiralamak, rehin ve ipotek tesis etmek.